Alle blogs

Opgeven maximale hoeveelheid bij raamovereenkomst verplicht

Raamovereenkomsten zijn in de Nederlandse aanbestedingspraktijk een veelvuldig gehanteerd middel om herhalende werken, leveringen en diensten op een efficiënte manier in te kopen. Een belangrijk verschil tussen de raamovereenkomst en een gewone overheidsopdracht is dat een raamovereenkomst maximaal 4 jaar mag duren, behalve in deugdelijk gemotiveerde uitzonderingsgevallen (art. 2.140 Aw). Onlangs oordeelde het Europees Hof van Justitie dat behalve de beperking in looptijd nog een regel geldt bij toepassing van een raamovereenkomst: De aanbestedingsstukken van een raamovereenkomst moeten een maximumhoeveelheid bevatten die onder de raamovereenkomst mag worden afgenomen.

Verschil raamovereenkomst – overheidsopdracht

Het verschil tussen een raamovereenkomst en een overheidsopdracht is in niet altijd duidelijk te maken. In het algemeen geldt dat het doel van een raamovereenkomst is het vastleggen van de voorwaarden waaronder overheidsopdrachten gedurende een bepaalde periode worden geplaatst. Bij een overheidsopdracht liggen dus in beginsel alle voorwaarden al vooraf vast; bij een raamovereenkomst niet.

Een duidelijk voorbeeld van een raamovereenkomst is een overeenkomst tussen een gemeente en drie ondernemers voor de uitvoering van reparaties aan wegen. Er is dan nog niet vastgesteld wie de opdracht gaat uitvoeren, wanneer dat gebeurt en wat de omvang van een deelopdracht zal zijn. Andere voorwaarden, zoals bijvoorbeeld de eenheidsprijzen, zijn al wel bepaald, maar de totaalprijs voor een deelopdracht dus nog niet. Een duidelijk voorbeeld van een overheidsopdracht is een opdracht tot levering van een bedrijfsauto.

Alles wat daar tussenin zit, is minder helder. Is bijvoorbeeld een overeenkomst met één ondernemer voor de levering van kantoorartikelen, waarvan de prijzen volledig zijn bepaald en waarvan alleen de hoeveelheid en het tijdstip van afname nog moeten worden bepaald, een raamovereenkomst of niet? Naar mijn inschatting hangt dat vooral af van de vraag of er wel of er deelopdrachten worden verstrekt. Is dat niet het geval, dan lijkt er sprake te zijn van een reguliere overheidsopdracht; worden er wel deelopdrachten verstrekt onder een overkoepelende overeenkomst, dan is die overeenkomst waarschijnlijk  een raamovereenkomst.

Maximumhoeveelheid in raamovereenkomst

Het Europees Hof van Justitie heeft in zijn arrest van 19 december 2018 geoordeeld dat een raamovereenkomst altijd een maximumhoeveelheid moet bevatten. De aanleiding daarvoor was dat een Italiaanse aanbestedende dienst, ASST Valcamonica wilde aansluiten bij een raamovereenkomst die een andere aanbestedende dienst, ASST del Garda, had gesloten met een marktpartij. Dat leverde twee prejudiciële vragen op: (1) Mag een aanbestedende dienst aansluiten bij een raamovereenkomst van een andere aanbestedende dienst? (2) Moet een raamovereenkomst een maximumhoeveelheid vermelden, zodat die overeenkomst niet onbeperkt kan worden uitgebreid? Ik bespreek de beantwoording van die vragen in omgekeerde volgorde.

Wat betreft de tweede vraag oordeelt het Hof dat een raamovereenkomst inderdaad een maximumhoeveelheid moet specificeren. Dat volgt volgens het Hof uit de regel dat de waarde van een raamovereenkomst moet worden gebaseerd op “de geraamde waarde van alle voor de duur van de raamovereenkomst voorgenomen overheidsopdrachten” (art. 2.15 lid 3 Aw). Omdat marktdeelnemers zich bij de keuze om wel of niet in te schrijven op een opdracht baseren op de omvang daarvan, is het in strijd met de beginselen van gelijke behandeling en transparantie om meer dan de geraamde waarde van alle overheidsopdrachten te gunnen onder de raamovereenkomst.

Het Hof overweegt dat er daaruit volgt dat er een maximumhoeveelheid moet worden opgegeven in de aanbestedingsstukken. Zodra die maximale hoeveelheid is bereikt, sorteert de overeenkomst geen effect meer. Concreet komt dat er op neer dat een raamovereenkomst voortaan twee beperkingen heeft: ten eerste in looptijd en ten tweede in hoeveelheid. De overeenkomst eindigt zodra één van de twee is bereikt.

Kanttekeningen bij de maximumhoeveelheid in raamovereenkomsten

Bij de eis dat een maximale hoeveelheid moet worden opgegeven zijn twee kanttekeningen te maken. Ten eerste lijkt ook dit maximum te mogen gewijzigd op basis van het leerstuk van de wezenlijke wijziging. De aanbestedende dienst lijkt daarmee de ruimte die de artikelen 2.163a e.v. Aw bieden ook te mogen gebruiken ten aanzien van de opgegeven maximale hoeveelheid. Een beperkte overschrijding lijkt dus toegestaan.

Ten tweede zou een aanbestedende dienst ook een onrealistisch hoge hoeveelheid mogen opgeven. De vraag is echter of daarmee wel wordt gehandeld in lijn met het zorgvuldigheidsbeginsel en de beginselen van transparantie en gelijke behandeling. De bedoeling van het maximum is een adequaat beeld te geven van de opdrachten die tijdens de looptijd van de raamovereenkomst worden geplaatst, omdat inschrijvers zich daarop baseren bij de keuze wel of niet in te schrijven. Dat betekent mijns inziens dat er wel ruimte is om een marge op te nemen, maar een onrealistisch hoge hoeveelheid opgeven lijkt mij niet toelaatbaar.

Aansluiten andere aanbestedende diensten bij raamovereenkomst

De eerste prejudiciële vraag die aan het Hof gesteld was, ging over de vraag of aanbestedende diensten mogen aansluiten bij een al door een andere aanbestedende dienst aanbestede raamovereenkomst. Het antwoord op die vraag is niet heel verrassend. Artikel 2.140 Aw bepaalt namelijk dat de procedures voor gunning van een opdracht onder een raamovereenkomst “uitsluitend [kunnen] worden toegepast tussen een aanbestedende dienst die daartoe uitdrukkelijk is aangewezen in de aankondiging“.

Daaruit volgt volgens het Hof dat als aanbestedende dienst A een raamovereenkomst heeft aanbesteed, ook aanbestedende dienst B onder die raamovereenkomst opdrachten mag plaatsen, op voorwaarde dat aanbestedende dienst B ook al in de aankondiging van de opdracht is vermeld.

Tips voor de praktijk

Voor overheden:

  • Zet in de aanbestedingsstukken van een raamovereenkomst een maximale hoeveelheid die onder de raamovereenkomst kan worden afgenomen. In het geval van afname van een assortiment (bijvoorbeeld bij kantoorartikelen) lijkt het voor de hand te liggen om een maximale omzet op te geven.
  • Als het de bedoeling is dat andere aanbestedende diensten gebruik gaan maken van een raamovereenkomst, dan moeten die aanbestedende diensten met naam en toenaam in de aankondiging worden gezet.

Voor inschrijvers:

  • Als een raamovereenkomst wordt aanbesteed zonder dat de maximumhoeveelheid is opgegeven, vraag dan bij Nota van Inlichtingen aan de aanbestedende dienst om het maximum op te nemen. Te laat klagen kan ertoe leiden dat je je recht verwerkt. Dat geldt ook voor al lopende raamovereenkomsten. Is daarin niet geklaagd over het ontbreken van de maximale hoeveelheid, dan zal daarover in veel gevallen niet meer kunnen worden geklaagd.
  • Maken andere aanbestedende diensten gebruik van een raamovereenkomst en is dat niet gewenst? Controleer dan of die aanbestedende diensten in de aankondiging zijn vermeld. Is dat niet het geval, schrijf dan de betreffende aanbestedende dienst aan en klaag over het gunnen van opdrachten zonder aanbesteding.

Op de hoogte blijven?

Ontvang de laatste updates op dit rechtsgebied maandelijks in je inbox.

Misschien ook interessant?

Opgeven maximale hoeveelheid bij raamovereenkomst verplicht

13 februari 2019 - Raamovereenkomsten zijn in de Nederlandse aanbestedingspraktijk een veelvuldig gehanteerd middel om herhalende werken, leveringen en diensten op een efficiënte manier…

Opgeven maximale hoeveelheid bij raamovereenkomst verplicht

Gebiedsontwikkeling en de Wet Terugvordering Staatssteun

21 augustus 2018 - Op 1 juli 2018 is de Wet terugvordering staatssteun in werking getreden. Met deze wet hebben overheden de juridische instrumenten…

Gebiedsontwikkeling en de Wet Terugvordering Staatssteun

Geluid, frites en de Omgevingswet

16 mei 2019 - Al jaren wordt gesproken over de Omgevingswet. Die had eigenlijk al dit jaar, in 2019, in werking moeten treden. Volgens…

Geluid, frites en de Omgevingswet

Bestuurlijke boetes: hoe nu verder?

3 mei 2019 - Naar aanleiding van een advies van de Afdeling advisering van de Raad van State uit 2015 over sanctiestelsels in het…

Bestuurlijke boetes: hoe nu verder?
Interessant artikel?

De laatste updates rechtstreeks in je inbox.